GWS 18125 VLI Professional BOSCH

GWS 18125 VLI Professional - Broyeur BOSCH - Bezpłatna instrukcja obsługi

Znajdź bezpłatnie instrukcję urządzenia GWS 18125 VLI Professional BOSCH w formacie PDF.

Page 168
Asystent instrukcji
Obsługiwane przez ChatGPT
Oczekiwanie na Twoją wiadomość
Informacje o produkcie

Marka : BOSCH

Model : GWS 18125 VLI Professional

Kategoria : Broyeur

Pobierz instrukcję dla swojego Broyeur w formacie PDF za darmo! Znajdź swoją instrukcję GWS 18125 VLI Professional - BOSCH i weź swoje urządzenie elektroniczne z powrotem w ręce. Na tej stronie opublikowane są wszystkie dokumenty niezbędne do korzystania z urządzenia. GWS 18125 VLI Professional marki BOSCH.

INSTRUKCJA OBSŁUGI GWS 18125 VLI Professional BOSCH

pl Instrukcja oryginalna

elverktyget monteras.

Wskazówki bezpieczeństwa

Ogólne wskazówki bezpieczeństwa dotyczące

pracy z elektronarzędziami

OSTRZEŻENIE Należy zapoznać się ze wszystkimi

ostrzeżeniami i wskazówkami do-

tyczącymi bezpieczeństwa użytkowania oraz ilustracjami

i danymi technicznymi, dostarczonymi wraz z niniejszym

elektronarzędziem. Nieprzestrzeganie poniższych wskazó-

wek może stać się przyczyną porażenia prądem elektrycz-

nym, pożaru i/lub poważnych obrażeń ciała.

Należy zachować wszystkie przepisy i wskazówki bezpie-

czeństwa dla dalszego zastosowania.

Pojęcie "elektronarzędzie" odnosi się do elektronarzędzi za-

silanych energią elektryczną z sieci (z przewodem zasilają-

cym) i do elektronarzędzi zasilanych akumulatorami

(bezprzewodu zasilającego).

Bezpieczeństwo w miejscu pracy u Miejsce pracy należy utrzymywać w czystości i zapew- nić dobre oświetlenie. Nieporządek i brak właściwego

oświetlenia sprzyjają wypadkom. u Elektronarzędzi nie należy używać w środowiskach za- grożonym wybuchem, np. w pobliżu łatwopalnych cie-

czy, gazów lub pyłów. Podczas pracy elektronarzędziem

wytwarzają się iskry, które mogą spowodować zapłon py-

łów lub oparów. u Podczas użytkowania urządzenia należy zwrócić uwa- gę na to, aby dzieci i inne osoby postronne znajdowały

się w bezpiecznej odległości. Czynniki rozpraszające

mogą spowodować utratę panowania nad elektronarzę-

Bezpieczeństwo elektryczne u Wtyczki elektronarzędzi muszą pasować do gniazd. Nie wolno w żadnej sytuacji i w żaden sposób modyfi-

kować wtyczek. Podczas pracy elektronarzędziami z

uziemieniem ochronnym nie wolno stosować żadnych

wtyków adaptacyjnych. Oryginalne wtyczki i pasujące Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)168 | Polski

do nich gniazda sieciowe zmniejszają ryzyko porażenia

u Należy unikać kontaktu z uziemionymi elementami lub

zwartymi z masą, takimi jak rury, grzejniki, kuchenki

ilodówki. Uziemienie ciała zwiększa ryzyko porażenia

prądem elektrycznym.

u Elektronarzędzi nie wolno narażać na kontakt z desz-

czem ani wilgocią. Przedostanie się wody do wnętrza

obudowy zwiększa ryzyko porażenia prądem elektrycz-

u Nie używać przewodu zasilającego do innych celów.

Nie wolno używać przewodu do przenoszenia ani prze-

suwania elektronarzędzia; nie wolno też wyjmować

wtyczki z gniazda, pociągając za przewód. Przewód

należy chronić przed wysokimi temperaturami, należy

go trzymać zdala od oleju, ostrych krawędzi i rucho-

mych części urządzenia. Uszkodzone lub splątane prze-

wody zwiększają ryzyko porażenia prądem elektrycznym.

u Używając elektronarzędzia na świeżym powietrzu, na-

leży upewnić się, że przedłużacz jest przeznaczony do

pracy na zewnątrz. Użycie przedłużacza przeznaczone-

go do pracy na zewnątrz zmniejsza ryzyko porażenia prą-

u Jeżeli nie ma innej możliwości, niż użycie elektrona-

rzędzia w wilgotnym otoczeniu, należy podłączyć je do

źródła zasilania wyposażonego w wyłącznik ochronny

różnicowoprądowy. Zastosowanie wyłącznika ochron-

nego różnicowoprądowego zmniejsza ryzyko porażenia

prądem elektrycznym.

u Podczas pracy z elektronarzędziem należy zachować

czujność, każdą czynność wykonywać ostrożnie i z

rozwagą. Nie przystępować do pracy elektronarzę-

dziem w stanie zmęczenia lub będąc pod wpływem

narkotyków, alkoholu lub leków. Chwila nieuwagi pod-

czas pracy może grozić bardzo poważnymi obrażeniami

u Stosować środki ochrony osobistej. Należy zawsze

nosić okulary ochronne. Środki ochrony osobistej, np.

maska przeciwpyłowa, antypoślizgowe obuwie, kask

ochronny czy ochraniacze na uszy, w określonych warun-

kach pracy obniżają ryzyko obrażeń ciała.

u Należy unikać niezamierzonego uruchomienia narzę-

dzia. Przed podłączeniem elektronarzędzia do źródła

zasilania i/lub podłączeniem akumulatora, podniesie-

niem albo transportem urządzenia, należy upewnić

się, że włącznik elektronarzędzia znajduje się w pozy-

cji wyłączonej. Przenoszenie elektronarzędzia z palcem

opartym na włączniku/wyłączniku lub włożenie do gniaz-

da sieciowego wtyczki włączonego narzędzia, może stać

się przyczyną wypadków.

u Przed włączeniem elektronarzędzia należy usunąć

wszystkie narzędzia nastawcze i klucze maszynowe.

Narzędzia lub klucze, pozostawione wruchomych czę-

ściach urządzenia, mogą spowodować obrażenia ciała.

u Należy unikać nienaturalnych pozycji przy pracy. Na-

leży dbać o stabilną pozycję przy pracy i zachowanie

równowagi. Dzięki temu można będzie łatwiej zapano-

wać nad elektronarzędziem w nieprzewidzianych sytu-

u Należy nosić odpowiednią odzież. Nie należy nosić

luźnej odzieży ani biżuterii. Włosy i odzież należy trzy-

mać z dala od ruchomych części. Luźna odzież, biżuteria

lub długie włosy mogą zostać pochwycone przez ruchome

u Jeżeli producent przewidział możliwość podłączenia

odkurzacza lub systemu odsysania pyłu, należy upew-

nić się, że są one podłączone i są prawidłowo stosowa-

ne. Użycie urządzenia odsysającego pył może zmniejszyć

zagrożenie zdrowia pyłami.

u Nie wolno dopuścić, aby rutyna, nabyta w wyniku czę-

stej pracy elektronarzędziem, zastąpiła ścisłe prze-

strzeganie zasad bezpieczeństwa. Brak ostrożności i

rozwagi podczas obsługi elektronarzędzia może w ułamku

spowodować ciężkie obrażenia.

Obsługa i konserwacja elektronarzędzi

u Nie należy przeciążać elektronarzędzia. Należy do-

brać odpowiednie elektronarzędzie do wykonywanej

czynności. Odpowiednio dobrane elektronarzędzie wy-

kona pracę lepiej i bezpieczniej, z prędkością, do jakiej

u Nie należy używać elektronarzędzia z uszkodzonym

włącznikiem/wyłącznikiem. Elektronarzędzie, którym

nie można sterować za pomocą włącznika/wyłącznika,

stwarza zagrożenie i musi zostać naprawione.

u Przed rozpoczęciem jakichkolwiek prac nastawczych,

przed wymianą osprzętu lub przed odłożeniem elek-

tronarzędzia należy wyjąć wtyczkę z gniazda sieciowe-

go i/lub usunąć akumulator. Ten środek ostrożności

ogranicza ryzyko niezamierzonego uruchomienia elektro-

u Nieużywane elektronarzędzia należy przechowywać w

miejscu niedostępnym dla dzieci. Nie należy udostęp-

niać narzędzia osobom, które nie są z nim obeznane

lub nie zapoznały się z niniejszą instrukcją. Elektrona-

rzędzia w rękach nieprzeszkolonego użytkownika są nie-

u Elektronarzędzia i osprzęt należy utrzymywać w nie-

nagannym stanie technicznym. Należy kontrolować,

czy ruchome części urządzenia prawidłowo funkcjonu-

ją i nie są zablokowane, czy nie doszło do uszkodzenia

niektórych części oraz czy nie występują inne okolicz-

ności, które mogą mieć wpływ na prawidłowe działa-

nie elektronarzędzia. Uszkodzone części należy na-

prawić przed użyciem elektronarzędzia. Wiele wypad-

ków spowodowanych jest niewłaściwą konserwacją elek-

u Należy stale dbać o czystość narzędzi skrawających i

regularnie je ostrzyć. Starannie konserwowane, ostre

narzędzia skrawające rzadziej się blokują i są łatwiejsze w

1 609 92A 767 | (07.03.2022) Bosch Power ToolsPolski | 169

u Elektronarzędzi, osprzętu, narzędzi roboczych itp. na-

leży używać zgodnie z ich instrukcjami oraz uwzględ-

niać warunki i rodzaj wykonywanej pracy. Wykorzysty-

wanie elektronarzędzi do celów niezgodnych z ich prze-

znaczeniem jest niebezpieczne.

u Uchwyty i powierzchnie chwytowe powinny być za-

wsze suche, czyste i niezabrudzone olejem ani sma-

rem. Śliskie uchwyty i powierzchnie chwytowe nie po-

zwalają na bezpieczne trzymanie narzędzia i kontrolę nad

nim w nieoczekiwanych sytuacjach.

Obsługa i konserwacja elektronarzędzi

u Akumulatory należy ładować tylko w ładowarkach o

parametrach określonych przez producenta. W przy-

padku użycia ładowarki, przystosowanej do ładowania

określonego rodzaju akumulatorów, w sposób niezgodny

z przeznaczeniem, istnieje niebezpieczeństwo pożaru.

u Elektronarzędzi należy używać wyłącznie z przezna-

czonymi do nich akumulatorami. Użycie innych akumu-

latorów może stwarzać ryzyko odniesienia obrażeń ciała i

u Nieużywany akumulator należy przechowywać z dala

od metalowych elementów, takich jak spinacze, mone-

ty, klucze, gwoździe, śruby lub inne małe przedmioty

metalowe, które mogłyby spowodować zwarcie biegu-

nów akumulatora. Zwarcie biegunów akumulatora może

skutkować oparzeniem lub wybuchem pożaru.

u Przechowywanie lub użytkowanie akumulatora w nie-

odpowiednich warunkach może spowodować wyciek

elektrolitu. Należy unikać kontaktu z elektrolitem, a w

razie przypadkowego kontaktu, przepłukać skórę wo-

dą. W przypadku dostania się elektrolitu do oczu, na-

leży dodatkowo zasięgnąć porady lekarza. Elektrolit

wyciekający z akumulatora może spowodować podrażnie-

nie skóry lub oparzenia.

u Nie wolno używać uszkodzonych ani modyfikowanych

akumulatorów i elektronarzędzi. Uszkodzone lub zmo-

dyfikowane akumulatory mogą zachowywać się w sposób

nieprzewidywalny, powodując niebezpieczne dla zdrowia

skutki (zapłon, eksplozja, obrażenia ciała).

u Akumulator należy trzymać z dala od ognia oraz chro-

nić przed ekstremalnymi temperaturami. Wskutek

działania ognia lub temperatury przekraczającej 130°C

akumulator może eksplodować.

u Należy stosować się do wszystkich wskazówek doty-

czących ładowania. Nie wolno ładować akumulatora

lub elektronarzędzia w temperaturze znajdującej się

poza zakresem sprecyzowanym w niniejszej instruk-

cji. Niezgodne z instrukcją ładowanie lub ładowanie w

temperaturze niemieszczącej się w zalecanym zakresie

może spowodować uszkodzenie akumulatora oraz zwięk-

u Prace serwisowe przy elektronarzędziu mogą być wy-

konywane wyłącznie przez wykwalifikowany personel

i przy użyciu oryginalnych części zamiennych. W ten

sposób zagwarantowana jest bezpieczna eksploatacja

u Nie wolno w żadnym wypadku naprawiać uszkodzone-

go akumulatora. Naprawy akumulatora można dokony-

wać wyłącznie u producenta lub w autoryzowanym punk-

Wskazówki dotyczące bezpieczeństwa pracy ze

szlifierkami kątowymi

Wspólne zasady bezpieczeństwa pracy podczas

szlifowania za pomocą tarcz, szlifowania za pomocą

papieru ściernego, obróbki powierzchni za pomocą

szczotek drucianych oraz cięcia za pomocą tarcz:

u Elektronarzędzie jest przeznaczone do pracy jako szli-

fierka, szczotka druciana, wycinarka oraz przecinar-

ka. Należy zapoznać się ze wszystkimi ostrzeżeniami i

wskazówkami dotyczącymi bezpieczeństwa użytko-

wania oraz ilustracjami i danymi technicznymi, dostar-

czonymi wraz z elektronarzędziem. Nieprzestrzeganie

poniższych wskazówek może stać się przyczyną poraże-

nia prądem elektrycznym, pożaru i/lub poważnych obra-

u Elektronarzędziem tym nie wolno wykonywać czynno-

ści takich jak polerowanie. Stosowanie elektronarzędzia

do czynności, do których nie jest ono przewidziane, jest

niebezpieczne i może skutkować obrażeniami ciała.

u Nie wolno przerabiać elektronarzędzia w sposób

umożliwiający wykonanie prac, do których nie jest

ono zaprojektowane i które nie zostały określone

przez producenta elektronarzędzia. Tego rodzaju prze-

róbki mogą skutkować utratą kontroli i spowodować po-

u Nie należy używać osprzętu, który nie jest przeznaczo-

ny do tego elektronarzędzia lub zalecany przez produ-

centa. Fakt, że osprzęt daje się zamontować do elektro-

narzędzia, nie gwarantuje bezpiecznego użycia.

u Dopuszczalna prędkość obrotowa stosowanego narzę-

dzia roboczego musi być co najmniej równa podanej

na elektronarzędziu prędkości maksymalnej. Narzę-

dzia robocze, obracające się z szybszą niż dopuszczalna

prędkością, mogą pęknąć, a ich fragmenty odprysnąć.

u Średnica zewnętrzna i grubość stosowanego narzę-

dzia roboczego muszą odpowiadać wymiarom zaleca-

nym dla danego elektronarzędzia. Nieprawidłowe roz-

miary narzędzi roboczych utrudniają działanie elementów

zabezpieczających oraz ich kontrolę.

u Wymiary montowanego osprzętu muszą pasować do

wymiarów elementów elektronarzędzia. Narzędzia ro-

bocze, które nie pasują dokładnie do osprzętu montażo-

wego elektronarzędzia, obracają się nierównomiernie,

wywołując silne drgania i grożąc utratą panowania nad

u W żadnym wypadku nie należy używać uszkodzonego

osprzętu. Przed każdym użyciem należy skontrolować

narzędzia robocze, np. tarcze ścierne pod kątem ubyt-

ków i pęknięć, talerze szlifierskie pod kątem pęknięć,

Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)170 | Polski

starcia lub nadmiernego zużycia, a szczotki druciane

pod kątem luźnych lub połamanych drutów. W razie

upadku elektronarzędzia lub narzędzia roboczego, na-

leży sprawdzić, czy nie uległo ono uszkodzeniu i ewen-

tualnie użyć innego, nieuszkodzonego narzędzia. Po

sprawdzeniu i zamocowaniu narzędzia roboczego,

elektronarzędzie należy włączyć na minutę na najwyż-

sze obroty bez obciążenia, zwracając przy tym uwagę,

by osoba obsługująca i osoby postronne znajdujące

się w pobliżu, znalazły się poza strefą obracającego

się narzędzia. Uszkodzone narzędzia łamią się najczę-

ściej w tym czasie próbnym.

u Należy stosować środki ochrony osobistej. W zależno-

ści od zastosowania należy stosować maskę ochronną,

gogle lub okulary ochronne. W zależności od rodzaju

pracy, należy nosić maskę przeciwpyłową, środki

ochrony słuchu, rękawice ochronne oraz specjalny

fartuch, chroniący przed małymi cząstkami ścierane-

go i obrabianego materiału. Należy chronić oczy przed

unoszącymi się w powietrzu ciałami obcymi, powstałymi

w związku z zastosowaniami elektronarzędzia. Maska

przeciwpyłowa i ochronna dróg oddechowych muszą fil-

trować pył powstający w związku z danym zastosowaniem

elektronarzędzia. Długotrwałe narażenie na hałas może

stać się przyczyną utraty słuchu.

u Osoby postronne powinny znajdować się w bezpiecz-

nej odległości od strefy zasięgu elektronarzędzia. Każ-

dy, kto znajduje się w pobliżu pracującego elektrona-

rzędzia, musi stosować środki ochrony osobistej.

Odłamki obrabianego elementu lub pękniętego narzędzia

roboczego mogą zostać odrzucone na dużą odległość i

spowodować obrażenia u osoby znajdującej się nawet po-

za bezpośrednią strefą zasięgu.

u Podczas wykonywania prac, przy których narzędzie

skrawające mogłoby natrafić na ukryte przewody

elektryczne, elektronarzędzie należy trzymać wyłącz-

nie za izolowane powierzchnie. Kontakt z przewodem

elektrycznym pod napięciem może spowodować przeka-

zanie napięcia na odsłonięte części metalowe elektrona-

rzędzia, grożąc porażeniem prądem elektrycznym.

u Nigdy nie wolno odkładać elektronarzędzia przed cał-

kowitym zatrzymaniem się narzędzia roboczego. Ob-

racające się narzędzie może zaklinować się w obrabianej

powierzchni, w konsekwencji czego elektronarzędzie za-

cznie zachowywać się w sposób niekontrolowany.

u Nie wolno przenosić uruchomionego elektronarzędzia.

Przypadkowy kontakt ubrania z obracającym się narzę-

dziem roboczym może spowodować jego wciągnięcie i

kontakt narzędzia roboczego z ciałem osoby obsługują-

u Należy regularnie czyścić szczeliny wentylacyjne elek-

tronarzędzia. Wentylator silnika wciąga pył do obudowy,

a duże nagromadzenie pyłu metalowego może spowodo-

wać zagrożenie elektryczne.

u Nie należy używać elektronarzędzia w pobliżu mate-

riałów łatwopalnych. Iskry mogą spowodować ich za-

u Nie należy używać narzędzi roboczych, które wymaga-

ją stosowania płynnych środków chłodzących. Użycie

wody lub innych płynnych środków chłodzących grozi po-

rażeniem lub udarem elektrycznym.

Zjawisko odrzutu i związane z tym ostrzeżenia:

Odrzut jest nagłą reakcją elektronarzędzia na zablokowanie

lub zahaczenie obracającego się narzędzia, np. tarczy ścier-

nej lub tnącej, talerza szlifierskiego, szczotki drucianej itp.

Zablokowanie lub zahaczenie prowadzi do nagłego zatrzy-

mania obracającego się narzędzia roboczego. Niekontrolo-

wane elektronarzędzie zostanie w związku z tym szarpnięte

w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu narzędzia robo-

Gdy np. tarcza ścierna zahaczy się lub zablokuje, zagłębiona

w materiale krawędź tarczy może przeciąć powierzchnię, po-

wodując wypadnięcie tarczy z materiału lub odrzut elektro-

narzędzia. Ruch tarczy ściernej (w kierunku osoby obsługują-

cej lub od niej) uzależniony jest wtedy od kierunku ruchu tar-

czy w miejscu zablokowania. W takich warunkach może tak-

że dojść do pęknięcia tarczy ściernej.

Odrzut jest następstwem niewłaściwego i/lub błędnego spo-

sobu użycia elektronarzędzia lub zastosowania go w niewła-

ściwych warunkach. Można go uniknąć przez zachowanie

opisanych poniżej odpowiednich środków ostrożności.

u Elektronarzędzie należy mocno trzymać obiema ręka-

mi, a ciało i ramiona ustawić w pozycji, umożliwiającej

złagodzenie siły odrzutu. Jeżeli w skład wyposażenia

standardowego wchodzi rękojeść dodatkowa, należy

jej zawsze używać, żeby mieć jak największą kontrolę

nad siłami odrzutu lub momentem obrotowym pod-

czas rozruchu. Osoba obsługująca elektronarzędzie mo-

że kontrolować reakcje na zwiększający się moment obro-

towy lub siły odrzutu poprzez zastosowanie odpowied-

nich środków ostrożności.

u Nie należy nigdy trzymać rąk w pobliżu obracającego

się narzędzia roboczego. Wskutek odrzutu narzędzie ro-

bocze może zranić rękę.

u Należy zachować taką pozycję, aby znajdować się jak

najdalej od strefy zasięgu elektronarzędzia w przy-

padku wystąpienia odrzutu. Na skutek odrzutu elektro-

narzędzie przemieszcza się w kierunku przeciwnym do ru-

chu tarczy w miejscu zablokowania.

u Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku

obróbki narożników, ostrych krawędzi itp. Należy uni-

kać sytuacji, w której narzędzie robocze mogłoby od-

bić się od powierzchni lub zahaczyć o nią. Obracające

się narzędzie robocze jest bardziej podatne na zaklesz-

czenie przy obróbce kątów, ostrych krawędzi lub gdy zo-

stanie odbite. Może to stać się przyczyną utraty panowa-

u Nie wolno montować łańcuchów tnących, tarcz do ob-

róbki drewna, diamentowych tarcz segmentowych z

odstępami między zębami większymi niż 10mm ani

tarcz zębatych. Narzędzia robocze tego typu często po-

wodują odrzut i w efekcie utratę kontroli nad elektrona-

1 609 92A 767 | (07.03.2022) Bosch Power ToolsPolski | 171

Szczególne zasady bezpieczeństwa pracy podczas

szlifowania i cięcia za pomocą tarcz:

u Należy używać wyłącznie tarcz przewidzianych dla da-

nego elektronarzędzia oraz osłon przeznaczonych do

danej tarczy. Tarcz, które nie są przeznaczone do stoso-

wania z elektronarzędziem, nie można należycie zabezpie-

czyć. Takie tarcze są niebezpieczne.

u Powierzchnia szlifująca tarczy z obniżonym (wklę-

słym) środkiem musi być zamocowana poniżej płasz-

czyzny krawędzi osłony. Nieprawidłowo zamocowana

tarcza, wystająca poza płaszczyznę krawędzi osłony, nie

będzie odpowiednio zabezpieczona.

u Osłona musi być dobrze przymocowana do elektrona-

rzędzia, a jej ustawienie musi gwarantować jak naj-

większy stopień bezpieczeństwa. Oznacza to, że frag-

ment tarczy, zwrócony w stronę osoby obsługującej,

musi być w jak największym stopniu zasłonięty. Osło-

na chroni osobę obsługującą przed odłamkami pękniętej

tarczy, przypadkowym kontaktem z tarczą oraz iskrami,

od których mogłoby zapalić się ubranie.

u Tarcz należy używać tylko zgodnie z przeznaczeniem.

Na przykład: nie wolno szlifować boczną powierzchnią

tarczy tnącej. Tarcze tnące są przeznaczone do szlifowa-

nia obwodowego. Wpływ sił bocznych na te tarcze może

doprowadzić do ich pęknięcia.

u Do wybranej tarczy należy używać zawsze nieuszko-

dzonych kołnierzy mocujących o właściwie dobranej

średnicy. Odpowiednie kołnierze podtrzymują tarczę,

zmniejszając tym samym prawdopodobieństwo jej pęk-

nięcia. Kołnierze do tarcz tnących mogą różnić się od koł-

nierzy przeznaczonych do tarcz szlifierskich.

u Nie wolno używać zużytych tarcz przeznaczonych do

większych elektronarzędzi. Tarcze przeznaczone do

większych elektronarzędzi nie są odpowiednie do pracy z

wyższą prędkością obrotową, która jest charakterystycz-

na dla mniejszych elektronarzędzi, i mogą pęknąć.

u Używając tarcz wielofunkcyjnych należy zawsze wy-

brać osłonę odpowiednią dla danego zastosowania.

Brak zastosowania odpowiedniej osłony może nie zapew-

nić wymaganego poziomu ochrony, co może prowadzić

do poważnych obrażeń.

Dodatkowe, szczególne zasady bezpieczeństwa pracy

podczas cięcia za pomocą tarcz:

u Nie wolno dopuszczać do przekrzywienia się tarczy w

materiale ani stosować zbyt dużego nacisku na tar-

czę. Nie należy próbować ciąć zbyt grubych elemen-

tów. Przeciążona tarcza jest bardziej podatna na wygina-

nie się lub zakleszczenie w szczelinie, co powoduje wzrost

prawdopodobieństwa odrzutu lub pęknięcia tarczy.

u Nie należy stawać na linii obracającej się tarczy ani za

nią. W razie odrzutu elektronarzędzie może odskoczyć w

u W razie zakleszczenia się tarczy lub przerwania opera-

cji cięcia z jakiegokolwiek powodu, należy wyłączyć

elektronarzędzie, trzymając je w bezruchu do momen-

tu całkowitego zatrzymania się tarczy. Nie wolno wyj-

mować tarczy z przecinanego elementu, gdy tarcza

znajduje się w ruchu, gdyż może to doprowadzić do

odrzutu. Należy zbadać przyczynę zakleszczenia się tar-

czy i podjąć stosowne działania w celu wyeliminowania

u Nie wolno wznawiać operacji cięcia, gdy tarcza znaj-

duje się w przecinanym elemencie. Tarczę można

ostrożnie włożyć w naciętą szczelinę, dopiero gdy

osiągnie pełną prędkość obrotową. Jeżeli elektronarzę-

dzie zostanie ponownie uruchomione, gdy tarcza znajduje

się w przecinanym elemencie, tarcza może zakleszczyć

się, wyskoczyć z materiału albo spowodować odrzut.

u Duże płyty i duże obrabiane elementy należy pode-

przeć, aby zminimalizować ryzyko zakleszczenia się

tarczy i odrzutu narzędzia. Duże płyty mają tendencję

do uginania się pod własnym ciężarem. Podpory należy

ustawiać pod przecinanym elementem w pobliżu linii cię-

cia i na krawędziach elementu, po obu stronach tarczy.

u Należy zachować szczególną ostrożność w przypadku

wykonywania cięć wgłębnych w istniejących ścianach

bądź innych nieprzejrzystych obszarach. Wystająca

tarcza może przeciąć rury z gazem lub wodą, przewody

elektryczne lub obiekty, które mogą spowodować odrzut.

u Nie wolno podejmować prób cięcia w linii krzywej.

Przeciążona tarcza jest bardziej podatna na wyginanie się

lub zakleszczenie w szczelinie, co powoduje wzrost praw-

dopodobieństwa odrzutu lub pęknięcia tarczy i w efekcie

może doprowadzić do poważnych obrażeń.

Szczególne zasady bezpieczeństwa pracy podczas

szlifowania za pomocą papieru ściernego:

u Należy używać papierów ściernych w odpowiednim

rozmiarze. Przy doborze papieru ściernego należy kie-

rować się zaleceniami producenta. Zbyt duży papier

ścierny, wystający poza obręb tarczy szlifierskiej, grozi

skaleczeniem i może spowodować wyszczerbienie lub

szybkie zużycie tarczy, a także odrzut.

Szczególne zasady bezpieczeństwa pracy podczas

obróbki powierzchni za pomocą szczotek drucianych:

u Należy pamiętać, że nawet podczas zwykłej pracy

szczotka może tracić druty. Nie należy przeciążać dru-

tów poprzez zbyt mocne dociskanie szczotki do po-

wierzchni Wyrzucane w powietrze druty mogą z łatwo-

ścią przebić lekkie ubranie i/lub skórę.

u Jeżeli podczas obróbki powierzchni za pomocą szczo-

tek drucianych przewidziane jest stosowanie osłony,

należy uważać, aby szczotka tarczowa lub szczotka

druciana nie dotykały osłony. Szczotka tarczowa lub

druciana może podczas pracy zwiększyć swoją średnicę

wskutek obciążenia oraz w wyniku działania siły odśrod-

Dodatkowe wskazówki dotyczące bezpieczeństwa

Należy nosić okulary ochronne.

Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)172 | Polski

Pokrywy ochronnej nie wolno używać do cię-

cia. Przy zastosowaniu odpowiedniej przystaw-

ki pokrywa ochronna może być używana także

Podczas pracy należy mocno trzymać elek-

tronarzędzie obiema rękami i zapewnić so-

bie bezpieczną pozycję pracy. Prowadzenie

elektronarzędzia oburącz sprzyja bezpieczeń-

u W przypadku narzędzi roboczych wyposażonych w

gwint wewnętrzny, takich jak szczotki i diamentowe

koronki wiertnicze należy także zwrócić uwagę na

maksymalną długość gwintu wrzeciona. Końcówka

wrzeciona nie może dotykać spodniej części narzędzia ro-

u Należy używać odpowiednich detektorów w celu zlo-

kalizowania instalacji lub zwrócić się o pomoc do lo-

kalnego dostawcy usługi. Kontakt z przewodami znajdu-

jącymi się pod napięciem może doprowadzić do powsta-

nia pożaru lub porażenia elektrycznego. Uszkodzenie

przewodu gazowego może doprowadzić do wybuchu.

Przebicie przewodu wodociągowego powoduje szkody

u Nie należy dotykać tarcz szlifierskich i tnących, zanim

nie ostygną. Tarcze szlifierskie rozgrzewają się podczas

obróbki do bardzo wysokich temperatur.

u W przypadku przerwy w dopływie zasilania, np. po wy-

jęciu akumulatora, należy odblokować włącznik/wy-

łącznik i ustawić go w pozycji wyłączonej. W ten spo-

sób można zapobiec niezamierzonemu włączeniu elektro-

u Należy zabezpieczyć obrabiany przedmiot. Zamocowa-

nie obrabianego przedmiotu wurządzeniu mocującym lub

imadle jest bezpieczniejsze niż trzymanie go w ręku.

u W budynkach należy przechowywać narzędzia robo-

cze w suchym, równomiernie ogrzewanym i chronio-

nym przed mrozem pomieszczeniu.

u Przed transportem elektronarzędzia należy wyjąć z

niego narzędzia robocze. Pozwala to uniknąć uszko-

u Spojone tarcze tnące i szlifierskie mają datę przydat-

ności, po upływie której nie wolno ich używać.

u W razie uszkodzenia akumulatora lub stosowania go

niezgodnie z przeznaczeniem może dojść do wystąpie-

nia oparów. Akumulator może się zapalić lub wybuch-

nąć. Należy zadbać o dopływ świeżego powietrza, a w

przypadku wystąpienia dolegliwości skontaktować się z

lekarzem. Opary mogą podrażnić drogi oddechowe.

u Nie otwierać akumulatora. Istnieje niebezpieczeństwo

u Ostre przedmioty, takie jak gwoździe lub śrubokręt, a

także działanie sił zewnętrznych mogą spowodować

uszkodzenie akumulatora. Może wówczas dojść do

zwarcia wewnętrznego akumulatora i do jego przepalenia,

eksplozji lub przegrzania.

u Akumulator należy stosować wyłącznie w urządze-

niach producenta. Tylko w ten sposób można ochronić

akumulator przed niebezpiecznym dla niego przeciąże-

Akumulator należy chronić przed wysokimi

temperaturami, np. przed stałym nasłonecz-

nieniem, przed ogniem, zanieczyszczeniami,

wodą i wilgocią. Istnieje zagrożenie zwarcia i

Opis urządzenia i jego zastosowania

Należy przeczytać wszystkie wskazówki

dotyczące bezpieczeństwa i zalecenia. Nie-

przestrzeganie wskazówek dotyczących bez-

pieczeństwa izaleceń może doprowadzić do

porażenia prądem elektrycznym, pożaru i/lub

poważnych obrażeń ciała.

Proszę zwrócić uwagę na rysunki zamieszczone na początku

Użycie zgodne z przeznaczeniem

Elektronarzędzie jest przeznaczone do cięcia i obróbki

szczotkami metalu, kamienia, tworzyw sztucznych i materia-

łów kompozytowych, do ścierania metalu, tworzyw sztucz-

nych i materiałów kompozytowych oraz do wiercenia w ma-

teriałach kamiennych za pomocą diamentowych koronek

wiertniczych bez użycia wody. Należy przy tym zwrócić uwa-

gę na konieczność stosowanie odpowiedniej pokrywy

ochronnej (zob. „Praca“, Strona178).

Podczas cięcia kamienia należy zadbać o odpowiednie odsy-

Przy zastosowaniu atestowanych narzędzi szlifierskich elek-

tronarzędzie można użyć również do szlifowania papierem.

Elektronarzędzia nie wolno używać do szlifowania materia-

łów kamiennych za pomocą diamentowych tarcz garnko-

Przedstawione graficznie komponenty

Numeracja przedstawionych graficznie komponentów odno-

si się do schematu elektronarzędzia na stronach graficznych.

Strzałka kierunku obrotów (na obudowie)

Przycisk blokady wrzeciona

Przycisk odblokowujący akumulator

Rękojeść dodatkowa tłumiąca drgania (powierzchnia

Standardowa rękojeść dodatkowa (powierzchnia izo-

Śruba mocująca osłonę

Pokrywa ochronna do szlifowania

Pokrywa ochronna do cięcia

Kołnierz mocujący z uszczelką

Szczotka tarczowa (M14)

Diamentowa tarcza tnąca

Szybkozaciskowa nakrętka mocująca z pałąkiem

Szybkozaciskowa nakrętka mocująca

Klucz widełkowy do nakrętki mocującej / nakrętki

Rękojeść (powierzchnia izolowana)

Gumowy talerz szlifierski

Diamentowa koronka wiertnicza

Pokrywa odsysająca do cięcia z prowadnicą sanecz-

Osprzęt ukazany na rysunkach lub opisany w instrukcji użyt-

kowania nie wchodzi w standardowy zakres dostawy. Kom-

pletny asortyment wyposażenia dodatkowego można zna-

leźć w naszym katalogu osprzętu.

Szlifierka kątowa GWS 18V-LI GWS 18-125 V-LI Numer katalogowy

3601J3A300 3601J3A301

Napięcie znamionowe V= 18 18

Nominalna prędkość obrotowa

Maks. średnica tarczy szlifierskiej/gumowego talerza szlifier-

Gwint wrzeciona szlifierki M 14 M 14

Maks. długość gwintu wrzeciona mm 22 22

Waga zgodnie z EPTA-Procedure01:2014

Zalecana temperatura otoczenia podczas ładowania °C 0...+35 0...+35

Dopuszczalna temperatura otoczenia podczas pracy

A) Nominalna prędkość obrotowa bez obciążenia zgodnie z normą ENIEC62841-2-3 stosowana do wyboru odpowiednich narzędzi robo-

czych. Ze względów bezpieczeństwa rzeczywista prędkość obrotowa jest niższa i uwarunkowana tolerancjami produkcyjnymi.

w zależności od stosowanego akumulatora (5), stosowanej pokrywy ochronnej ((11), (10), (12)) oraz rękojeści dodatkowej ((8), (7))

C) Ograniczona wydajność w przypadku temperatur <0°C.

Informacje o emisji hałasu i drgań

Wartości pomiarowe emisji hałasu zostały określone zgodnie

Określony wg skali Atypowy poziom hałasu emitowanego

przez elektronarzędzie wynosi: poziom ciśnienia akustyczne-

go 85 dB(A); poziom mocy akustycznej 93dB(A). Niepew-

ność pomiaru K = 3 dB.

Stosować środki ochrony słuchu!

Wartości łączne drgań a

(suma wektorowa z trzech kierun-

ków) i niepewność pomiaru K oznaczone zgodnie z

Szlifowanie powierzchniowe (ścieranie) i cięcie tarczą ścier-

Szlifowanie papierem ściernym:

Szlifowanie cienkich blach oraz innych podatnych na wibracje mate-

riałów o dużej powierzchni może prowadzić do zwiększenia emisji ha-

łasu nawet o 15 dB. Dzięki zastosowaniu grubych mat izolacyjnych

można obniżyć zwiększoną emisję hałasu. Zwiększoną emisję hałasu

należy uwzględnić zarówno przy ocenie ryzyka obciążenia hałasem,

jak i przy wyborze odpowiednich środków ochrony słuchu.

Podany w niniejszej instrukcji poziom drgań i poziom emisji

hałasu zostały zmierzone zgodnie ze znormalizowaną proce-

durą pomiarową i mogą zostać użyte do porównywania elek-

Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)174 | Polski

tronarzędzi. Można ich także użyć do wstępnej oceny pozio-

mu drgań i poziomu emisji hałasu.

Podany poziom drgań i poziom emisji hałasu jest reprezenta-

tywny dla podstawowych zastosowań elektronarzędzia. Je-

żeli elektronarzędzie użyte zostanie do innych zastosowań

lub z innymi narzędziami roboczymi, a także jeśli nie będzie

właściwie konserwowane, poziom drgań i poziom emisji ha-

łasu mogą różnić się od podanych wartości. Podane powyżej

przyczyny mogą spowodować podwyższenie poziomu drgań

i poziomu emisji hałasu w czasie pracy.

Aby dokładnie ocenić poziom drgań i poziom emisji hałasu,

należy wziąć pod uwagę także okresy, gdy urządzenie jest

wyłączone lub gdy jest ono wprawdzie włączone, ale nie jest

używane do pracy. Podane powyżej przyczyny mogą spowo-

dować obniżenie poziomu drgań i poziomu emisji hałasu w

Należy wprowadzić dodatkowe środki bezpieczeństwa, ma-

jące na celu ochronę osoby obsługującej przed skutkami eks-

pozycji na drgania, np.: konserwacja elektronarzędzia i na-

rzędzi roboczych, zapewnienie odpowiedniej temperatury,

aby nie dopuścić do wyziębienia rąk, właściwa organizacja

czynności wykonywanych podczas pracy.

Bosch sprzedaje elektronarzędzia akumulatorowe także w

wersji bez akumulatora. Informacja o tym, czy w zakres do-

stawy elektronarzędzia wchodzi akumulator, znajduje się na

Ładowanie akumulatora

u Należy stosować wyłącznie ładowarki wyszczególnio-

ne w danych technicznych. Tylko te ładowarki dostoso-

wane są do ładowania zastosowanego w elektronarzędziu

akumulatora litowo-jonowego.

Wskazówka: Ze względu na międzynarodowe przepisy

transportowe w momencie dostawy akumulatory litowo-jo-

nowe są częściowo naładowane. Aby zagwarantować wyko-

rzystanie najwyższej wydajności akumulatora, należy przed

pierwszym użyciem całkowicie naładować akumulator.

Wkładanie akumulatora

Wsunąć naładowany akumulator w uchwyt akumulatora aż

do wyczuwalnego zablokowania.

Wyjmowanie akumulatora

W celu wyjęcia akumulatora nacisnąć przycisk odblokowują-

cy i wyjąć akumulator. Nie należy przy tym używać siły.

Akumulatorposiada 2 stopnie blokady, zapobiegające jego

wypadnięciu w przypadku niezamierzonego naciśnięcia przy-

cisku odblokowującegoakumulator. Akumulator, umieszczo-

ny w elektronarzędziu, przytrzymywany jest na miejscu za

Wskaźnik stanu naładowania akumulatora

Zielone diody LED wskaźnika stanu naładowania akumulato-

ra pokazują stan naładowania akumulatora. Ze względów

bezpieczeństwa stan naładowania akumulatora można skon-

trolować tylko przy wyłączonym elektronarzędziu.

Nacisnąć przycisk wskaźnika stanu naładowania lub ,

aby pojawiło się wskazanie stanu naładowania. Można to

zrobić także po wyjęciu akumulatora.

Jeżeli po naciśnięciu przycisku wskaźnika stanu naładowania

nie świeci się żadna dioda LED, oznacza to, że akumulator

jest uszkodzony i należy go wymienić.

Stan naładowania akumulatora wyświetlany jest również w

interfejsie użytkownika Wskaźniki stanu.

Typ akumulatora GBA 18V...

Światło ciągłe, 3zielone diody 60–100%

Światło ciągłe, 2zielone diody 30–60%

Światło ciągłe, 1zielona dioda 5–30%

Światło migające, 1zielona dioda 0–5%

Typ akumulatora ProCORE18V...

Światło ciągłe, 5zielonych diod 80–100%

Światło ciągłe, 4zielone diody 60–80%

Światło ciągłe, 3zielone diody 40–60%

Światło ciągłe, 2zielone diody 20–40%

Światło ciągłe, 1zielona dioda 5–20%

Światło migające, 1zielona dioda 0–5%

Wskazówki dotyczące właściwego postępowania

Akumulator należy chronić przed wilgocią iwodą.

Akumulator należy przechowywać wyłącznie wtemperaturze

od –20°C do 50°C. Nie wolno pozostawiać akumulatora,

np. latem, w samochodzie.

Otwory wentylacyjne należy regularnie czyścić za pomocą

miękkiego, czystego i suchego pędzelka.

Zdecydowanie krótszy czas pracy po ładowaniu wskazuje na

zużycie akumulatora i konieczność wymiany na nowy.

Przestrzegać wskazówek dotyczących utylizacji odpadów.

u Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac przy

elektronarzędziu (np. prace konserwacyjne, wymiana

osprzętu itp.), a także na czas transportu i przechowy-

wania należy wyjąć z niego akumulator. Niezamierzone

uruchomienie włącznika/wyłącznika grozi skaleczeniem.

1 609 92A 767 | (07.03.2022) Bosch Power ToolsPolski | 175

Wskazówka: W przypadku uszkodzenia tarczy szlifierskiej

podczas pracy urządzeniem lub wprzypadku uszkodzenia

uchwytów na osłonie lub elektronarzędziu, elektronarzędzie

należy bezzwłocznie odesłać do punktu obsługi klienta (ad-

resy są podane w rozdziale „Obsługa klienta oraz doradztwo

dotyczące użytkowania“.

Pokrywa ochronna do szlifowania

Nałożyć pokrywę ochronną

(10) na szyjkę wrzeciona. Po-

zycja pokrywy ochronnej

(10) powinna być dopasowa-

na do rodzaju obróbki. Zablo-

kować pokrywę ochronną

(10), dokręcając śrubę usta-

lającą (9) za pomocą klucza

u Osłonę (10) należy ustawić w taki sposób, aby zapew-

nić osobie obsługującej ochronę przed padającymi

Wskazówka: Występy ustalające na pokrywie ochronnej

(10) uniemożliwiają zamontowanie pokrywy ochronnej, któ-

ra nie pasuje do danego elektronarzędzia.

Pokrywa ochronna (osłona) do cięcia

u Do cięcia należy zawsze używać pokrywy ochronnej do

cięcia (11) lub pokrywy ochronnej do szlifowania (10)

wraz z osłoną do cięcia (12).

u Podczas cięcia kamienia należy zadbać o odpowiednie

Pokrywę ochronną do cięcia (11) montuje się w taki sam

sposób jak pokrywę ochronną do szlifowania (10).

Plastikowa osłona do cięcia

Zamontować plastikową osłonę do cięcia(12) na pokrywie

ochronnej do szlifowania(10) (zob. rys.A). Osłona(12) za-

skoczy w słyszalny i widoczny sposób na pokrywie

W celu demontażu (zob. rys.B) należy odblokować

osłonę(12) na pokrywie ochronnej(10) (➊) po lewej lub po

prawej stronie i zdjąć osłonę (➋).

Pokrywa odsysająca do cięcia z prowadnicą saneczkową

Pokrywę ochronną do cięcia z prowadnicą saneczkową(33)

montuje się w taki sam sposób jak pokrywę ochronną do szli-

Dzięki zamocowaniu rękojeści dodatkowej (8)/(7) do obu-

dowy przekładni poprzez kabłąk na pokrywie odsysającej

elektronarzędzie jest trwale połączone z pokrywą odsysają-

cą. Do pokrywy odsysającej z prowadnicą saneczkową (33)

można podłączyć odpowiedni odkurzacz firmy Bosch. Wło-

żyć wąż odsysający z adapterem do odsysania pyłu w prze-

widziany do tego celu króciec na pokrywie odsysającej.

Wskazówka: Wskutek tarcia pyłu w wężu odsysającym i

osprzęcie podczas odsysania powstają ładunki elektrosta-

tyczne, które mogą być odczuwane przez użytkownika w for-

mie wyładowania elektrostatycznego (w zależności od wa-

runków otoczenia i stanu fizjologicznego użytkownika). Dla-

tego do odsysania drobnego pyłu i suchych materiałów

Bosch zaleca stosowanie antystatycznego węża odsysające-

u Przed pracami z użyciem gumowego talerza szlifier-

skiego (26) lub szczotki garnkowej / szczotki stożko-

wej / diamentowej koronki wiertniczej należy zawsze

zamontować osłonę ręki (25).

Osłonę ręki (25) mocuje się razem z rękojeścią dodatkową

Standardowa rękojeść dodatkowa / rękojeść dodatkowa

Rękojeść dodatkową (8)/(7) należy przykręcić po prawej lub

lewej stronie głowicy przekładni, w zależności od rodzaju

u Elektronarzędzia należy używać wyłącznie z zamonto-

waną rękojeścią dodatkową (8)/(7).

u Elektronarzędzia nie wolno używać, jeżeli rękojeść do-

datkowa (8)/(7) jest uszkodzona. Nie wolno w żaden

sposób modyfikować rękojeści dodatkowej (8)/(7).

Rękojeść dodatkowa tłu-

miąca drgania (7) zapewnia

niski poziom drgań podczas

obróbki, a co za tym idzie

przyjemniejszą i bezpieczną pracę.

Montaż narzędzi szlifierskich

u Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac przy

elektronarzędziu (np. prace konserwacyjne, wymiana

osprzętu itp.), a także na czas transportu i przechowy-

wania należy wyjąć z niego akumulator. Niezamierzone

uruchomienie włącznika/wyłącznika grozi skaleczeniem.

u Nie należy dotykać tarcz szlifierskich i tnących, zanim

nie ostygną. Tarcze szlifierskie rozgrzewają się podczas

obróbki do bardzo wysokich temperatur.

Oczyścić wrzeciono szlifierki (24) i wszystkie części, które

mają zostać zamontowane.

Aby zamocować lub zwolnić narzędzia szlifierskie, należy

użyć przycisku blokady wrzeciona (2), który unieruchamia

u Przycisk blokady wolno nacisnąć jedynie wtedy, gdy

wrzeciono szlifierki jest całkowicie nieruchome. W

przeciwnym wypadku może dojść do uszkodzenia elektro-

Tarcza szlifierska/tnąca / szczotka tarczowa

Należy wziąć pod uwagę wymiary narzędzi szlifierskich.

Średnica otworu musi pasować do kołnierza mocującego.

Nie należy stosować żadnych adapterów, złączek ani zwę-

Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)176 | Polski

Stosując diamentowe tarcze tnące, należy zwracać uwagę,

aby strzałka wskazująca kierunek obrotów na tarczy była

zgodna z kierunkiem obrotów elektronarzędzia (zob. strzałka

wskazująca kierunek obrotów na obudowie).

Kolejność montażu pokazana jest na stronach graficznych.

Wskazówka: Podczas montażu spajanych tarcz szlifierskich

lub tnących i szczotek tarczowych za pomocą załączonego

kołnierza mocującego (13) i nakrętki mocującej (20) lub

szybkozaciskowej nakrętki mocującej (21) nie ma koniecz-

ności stosowania podkładek.

W celu zamontowania tarczy szlifierskiej/tnącej / szczotki

tarczowej należy założyć kołnierz mocujący z uszczelką (13)

na wrzeciono szlifierki (24) i przykręcić nakrętkę mocującą

(20). Należy zwrócić uwagę na położenie nakrętki mocującej

(20) w zależności od stosowanej tarczy szlifierskiej/tnącej /

szczotki tarczowej (zob. rysunki na początku instrukcji ob-

sługi), a następnie dokręcić ją kluczem widełkowym (zob.

„Szybkozaciskowa nakrętka mocująca “,

u Po zamontowaniu narzędzia szlifierskiego, a przed

uruchomieniem szlifierki należy sprawdzić, czy narzę-

dzie szlifierskie jest właściwie zamocowane i czy może

się swobodnie obracać. Upewnić się, czy narzędzie

szlifierskie nie zahacza o pokrywę ochronną lub o inny

element elektronarzędzia.

W kołnierzu mocującym (13) na podtoczeniu

znajduje się uszczelka (o-ring). Jeżeli brakuje

tej uszczelki lub jest ona uszkodzona, koł-

nierz mocujący (13) należy koniecznie wymie-

nić przed przystąpieniem do dalszej eksploata-

Szybkozaciskowa nakrętka mocująca z pałąkiem

Tarcza szlifierska/tnąca

Należy wziąć pod uwagę wymiary narzędzi szlifierskich.

Średnica otworu musi pasować do kołnierza mocującego.

Nie należy stosować żadnych adapterów, złączek ani zwę-

Używając diamentowych tarcz tnących, należy zwrócić uwa-

gę, by strzałka wskazująca kierunek umieszczona na tarczy

odpowiadała kierunkowi obrotów elektronarzędzia (zob.

strzałka wskazująca kierunek obrotu umieszczona na głowicy

Kolejność montażu ukazana jest na stronach graficznych.

Do zamontowania tarczy szlifierskiej/tnącej należy użyć

szybkozaciskowej nakrętki mocującej (19); żadne inne na-

rzędzia nie są do tego potrzebne.

Wskazówka: Podczas montażu spajanych tarcz szlifierskich

lub tnących za pomocą załączonego kołnierza

mocującego(13) i szybkozaciskowej nakrętki

mocującej(19) nie ma konieczności stosowania podkładek.

W celu zamontowania tarczy szlifierskiej/tnącej należy zało-

żyć kołnierz mocujący z uszczelką (13) na wrzeciono szlifier-

ki (24) i przykręcić szybkozaciskową nakrętkę

Szybkozaciskową nakrętkę mocującą (19) należy stosować

tylko do tarcz szlifierskich/tnących o średnicy nieprzekracza-

u Szybkozaciskowa nakrętka mocująca (19) może być

stosowana wyłącznie do tarcz szlifierskich lub tną-

u Należy stosować wyłącznie nieuszkodzone i prawidło-

wo działające szybkozaciskowe nakrętki mocujące

u W czasie montażu należy zwrócić uwagę, by strona

szybkozaciskowej nakrętki mocującej (19) zawierają-

ca oznaczenia nie była skierowana w stronę tarczy

szlifierskiej; strzałka musi pokrywać się ze wskaźni-

u Do zamontowania tarczy szlifierskiej/tnącej należy

użyć wyłącznie załączonej szybkozaciskowej nakrętki

Nacisnąć przycisk blokady

wrzeciona (2), aby unieru-

chomić wrzeciono szlifierki.

Aby dokręcić szybkozaci-

skową nakrętkę mocującą

(19), należy odsunąć pałąk,

a następnie energicznym

ruchem obrócić szybkozaci-

skową nakrętkę mocującą w

kierunku zgodnym z ruchem

wskazówek zegara. Przesu-

nąć pałąk na dół w celu za-

blokowania szybkozacisko-

wej nakrętki mocującej. Nie

wystarczy dokręcić na-

krętki poprzez obrót krawędzi tarczy.

Prawidłowo zamontowaną i

nieuszkodzoną szybkozaci-

skową nakrętkę mocującą

(19) można odkręcić ręcz-

nie. W tym celu należy od-

sunąć pałąk, a następnie

energicznym ruchem obró-

cić szybkozaciskową na-

krętkę mocującą w kierunku

przeciwnym do ruchu wska-

zówek zegara. Zbyt mocno

dokręconej szybkozacisko-

wej nakrętki mocującej nie

wolno odkręcać za pomocą

kombinerek, lecz należy

użyć klucza oczkowego.

Po zamontowaniu kołnierza

i tarczy szlifierskiej/tnącej

widoczna długość gwintu

wrzeciona szlifierki powin-

Proszę zwrócić uwagę na

pewne osadzenie osprzętu

1 609 92A 767 | (07.03.2022) Bosch Power ToolsPolski | 177

szlifierskiego, aby nie doszło do zsunięcia się osprzętu z

wrzeciona podczas wybiegu elektronarzędzia.

u Po zamontowaniu narzędzia szlifierskiego, a przed

uruchomieniem szlifierki należy sprawdzić, czy narzę-

dzie szlifierskie jest właściwie zamocowane i czy może

się swobodnie obracać. Upewnić się, czy narzędzie

szlifierskie nie zahacza o pokrywę ochronną lub o inny

element elektronarzędzia.

W kołnierzu mocującym (13) na podtoczeniu

znajduje się uszczelka (o-ring). Jeżeli brakuje

tej uszczelki lub jest ona uszkodzona, koł-

nierz mocujący (13) należy koniecznie wymie-

nić przed przystąpieniem do dalszej eksploata-

Szybkozaciskowa nakrętka mocująca

Aby uprościć montaż narzędzi szlifierskich iwyeliminować

stosowanie dodatkowych narzędzi (kluczy), można zamiast

zwykłej nakrętki mocującej (20) zastosować szybkozacisko-

wą nakrętkę mocującą (21).

u Szybkozaciskowa nakrętka mocująca (21) może być

stosowana wyłącznie do tarcz szlifierskich lub tną-

Należy stosować wyłącznie nieuszkodzone i prawidłowo

działające szybkozaciskowe nakrętki mocujące (21).

W czasie montażu należy zwrócić uwagę, by strona szyb-

kozaciskowej nakrętki mocującej zawierająca oznacze-

nia (21) nie była skierowana w stronę tarczy szlifierskiej;

strzałka musi pokrywać się ze wskaźnikiem (34).

Nacisnąć przycisk blokady

wrzeciona (2), aby unieru-

chomić wrzeciono szlifierki.

Aby dokręcić szybkozaci-

skową nakrętkę mocującą,

należy energicznym ruchem

obrócić tarczę szlifierską w

kierunku zgodnym z ruchem

Prawidłowo zamocowaną,

nieuszkodzoną szybkozaci-

skową nakrętkę mocującą

można łatwo odkręcić ręką,

obracając pierścień radeł-

kowany w kierunku prze-

ciwnym do ruchu wskazó-

wek zegara. Zbyt mocno

dokręconej szybkozaci-

skowej nakrętki mocują-

cej nie wolno odkręcać za

pomocą kombinerek, lecz

należy użyć klucza wideł-

kowego. Przyłożyć klucz

widełkowy tak, jak pokazano na rysunku.

u Po zamontowaniu narzędzia szlifierskiego, a przed

uruchomieniem szlifierki należy sprawdzić, czy narzę-

dzie szlifierskie jest właściwie zamocowane i czy może

się swobodnie obracać. Upewnić się, czy narzędzie

szlifierskie nie zahacza o pokrywę ochronną lub o inny

element elektronarzędzia.

W kołnierzu mocującym (13) na podtoczeniu

znajduje się uszczelka (o-ring). Jeżeli brakuje

tej uszczelki lub jest ona uszkodzona, koł-

nierz mocujący (13) należy koniecznie wymie-

nić przed przystąpieniem do dalszej eksploata-

Wymagania dotyczące narzędzi szlifierskich

Można stosować wszystkie narzędzia robocze, które zostały

wymienione w niniejszej instrukcji obsługi.

Dopuszczalna prędkość obrotowa [min

s] używanych narzędzi roboczych musi odpowiadać co naj-

mniej wartościom podanym w poniższej tabeli.

Dlatego należy zwrócić uwagę na dopuszczalną prędkość

obrotową lub obwodową podaną na etykiecie narzędzia

Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)178 | Polski

Przestawianie głowicy przekładni

u Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac przy

elektronarzędziu (np. prace konserwacyjne, wymiana

osprzętu itp.), a także na czas transportu i przechowy-

wania należy wyjąć z niego akumulator. Niezamierzone

uruchomienie włącznika/wyłącznika grozi skaleczeniem.

Głowicę przekładni można

obracać w skokach co 90°.

Dzięki temu włącznik/wy-

łącznik można w szczegól-

nych sytuacjach ustawić w

dogodniejszej pozycji (np.

dla osób leworęcznych).

Wykręcić i wyjąć wszystkie

4śruby. Ostrożnie ustawić

głowicę w wybranej pozycji,

nie wyjmując jej przy tym z obudowy. Dokręcić ponownie

Odsysanie pyłów/wiórów

Pyły niektórych materiałów, na przykład powłok malarskich

z zawartością ołowiu, niektórych gatunków drewna, minera-

łów lub niektórych rodzajów metalu, mogą stanowić zagroże-

nie dla zdrowia. Bezpośredni kontakt fizyczny z pyłami lub

przedostanie się ich do płuc może wywołać reakcje alergicz-

ne i/lub choroby układu oddechowego operatora lub osób

znajdujących się w pobliżu.

Niektóre rodzaje pyłów, np. dębiny lub buczyny uważane są

za rakotwórcze, szczególnie w połączeniu z substancjami do

obróbki drewna (chromiany, impregnaty do drewna). Mate-

riały, zawierające azbest mogą być obrabiane jedynie przez

odpowiednio przeszkolony personel.

– Należy zawsze dbać o dobrą wentylację stanowiska pracy.

– Zaleca się noszenie maski przeciwpyłowej z pochłania-

Należy przestrzegać aktualnie obowiązujących w danym kra-

ju przepisów, regulujących zasady obróbki różnego rodzaju

u Należy unikać gromadzenia się pyłu na stanowisku

pracy. Pyły mogą się z łatwością zapalić.

u Elektronarzędzia nie należy przeciążać do tego stop-

nia, że zatrzyma się ono samoczynnie.

u Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac przy

elektronarzędziu (np. prace konserwacyjne, wymiana

osprzętu itp.), a także na czas transportu i przechowy-

wania należy wyjąć z niego akumulator. Niezamierzone

uruchomienie włącznika/wyłącznika grozi skaleczeniem.

u Należy zachować ostrożność podczas wykonywania

szczelin w ścianach nośnych, zob. rozdział „Wskazów-

ki dotyczące statyki“.

u Jeżeli ciężar własny obrabianego przedmiotu nie gwa-

rantuje stabilnej pozycji, należy go zamocować.

u Po silnym obciążeniu elektronarzędzia, należy pozwo-

lić mu pracować przez parę minut na biegu jałowym, w

celu ochłodzenia narzędzia roboczego.

u Elektronarzędzia nie wolno eksploatować przy użyciu

u Nie należy dotykać tarcz szlifierskich i tnących, zanim

nie ostygną. Tarcze szlifierskie rozgrzewają się podczas

obróbki do bardzo wysokich temperatur.

W przypadku naładowania elektrostatycznego elektronarzę-

dzia wbudowany układ elektroniczny automatycznie wyłącza

elektronarzędzie. Po wyłączeniu należy nacisnąć włącznik/

wyłącznik (3), aby ponownie uruchomić elektronarzędzie.

Wskazówki dotyczące pracy

Szlifowanie powierzchni

u W przypadku szlifowania (ścierania) za pomocą spaja-

nych materiałów ściernych należy użyć specjalnej po-

krywy ochronnej do szlifowania (10).

u W żadnym wypadku nie wolno używać tarcz tnących

do szlifowania powierzchni.

u Podczas szlifowania (ścierania) pokrywa ochronna do

cięcia (11) lub pokrywa ochronna do szlifowania (10)

z zamontowaną osłoną do cięcia (12) może zawadzić o

obrabiany element i doprowadzić do utraty kontroli

nad elektronarzędziem.

Najlepsze efekty przy szlifowaniu powierzchni osiąga się pro-

wadząc tarczę szlifierską pod kątem 30° do 40° w stosunku

do obrabianej powierzchni. Elektronarzędzie należy prowa-

dzić z umiarkowanym dociskiem, przesuwając je raz w jedną,

raz w drugą stronę. Zapobiega to przegrzewaniu się obrabia-

nego przedmiotu oraz jego przebarwieniom lub uszkodze-

niom (wgłębienia, rowki).

u Podczas stosowania tarcz spajanych, które są dopuszczo-

ne zarówno do cięcia, jak i do szlifowania, należy stoso-

wać pokrywę ochronną do cięcia (11) lub pokrywę

ochronną do szlifowania (10) z zamontowaną osłoną do

Szlifowanie powierzchni z zastosowaniem listkowej

tarczy szlifierskiej

u Podczas szlifowania z zastosowaniem listkowej tarczy

szlifierskiej należy zawsze używać pokrywy ochronnej

do szlifowania (10).

Za pomocą listkowej tarczy szlifierskiej (osprzęt) możliwa

jest obróbka powierzchni obłych i profili. W porównaniu do

tradycyjnych tarcz szlifierskich, listkowe tarcze szlifierskie

charakteryzują się znacznie dłuższą żywotnością, wyraźnie

zmniejszonym poziomem emisji hałasu i niższymi temperatu-

Szlifowanie powierzchni z zastosowaniem talerza

u Przed pracami z użyciem gumowego talerza szlifier-

skiego (26) należy zawsze zamontować osłonę

Szlifowanie z zastosowaniem talerza szlifierskiego może być

wykonywane bez pokrywy ochronnej.

1 609 92A 767 | (07.03.2022) Bosch Power ToolsPolski | 179

Kolejność montażu ukazana jest na stronach graficznych.

Założyć okrągłą nakrętkę(28) i dokręcić ją kluczem widełko-

Szczotka garnkowa/tarczowa/stożkowa

u Podczas obróbki za pomocą szczotek tarczowych nale-

ży zawsze używać pokrywy ochronnej do szlifowania

(10). Obróbka z zastosowaniem szczotek garnko-

wych/stożkowych nie wymaga stosowania pokrywy

u Przed pracami z użyciem szczotki garnkowej lub stoż-

kowej należy zawsze zamontować osłonę ręki (25).

u Druty szczotek tarczowych mogą zaplątać się w pokry-

wie ochronnej i pękać w przypadku przekroczenia

maksymalnych dozwolonych wymiarów szczotek tar-

Kolejność montażu ukazana jest na stronach graficznych.

Szczotkę garnkową/stożkową/tarczową z gwintem M14 na-

leży nasunąć na wrzeciono szlifierki tak głęboko, by ściśle

przylegała do kołnierza znajdującego się na końcu wrzecio-

na. Szczotkę garnkową/stożkową/tarczową należy dokręcić

W celu zamontowania szczotki tarczowej o średnicy

22,22mm należy założyć kołnierz mocujący z uszczelką

(13) na wrzeciono szlifierki (24), założyć nakrętkę okrągłą

(28) i dokręcić ją kluczem widełkowym.

u Podczas cięcia metalu za pomocą spajanych tarcz tną-

cych lub diamentowych tarcz tnących należy zawsze

używać pokrywy ochronnej do cięcia (11) lub pokrywy

ochronnej do szlifowania (10) z zamontowaną osłoną

u Podczas stosowania pokrywy ochronnej do szlifowa-

nia (10) do prac związanych z cięciem za pomocą spa-

janych tarcz tnących istnieje większe ryzyko wyrzuce-

nia iskier oraz cząsteczek i fragmentów tarczy w razie

Podczas cięcia należy zwrócić uwagę na równomierny posuw

elektronarzędzia, dostosowany do właściwości obrabianego

materiału. Nie należy wywierać nacisku na tarczę tnącą,

przechylać jej ani wykonywać nią ruchów oscylacyjnych.

Nie wolno wyhamowywać biegu tarczy poprzez wywieranie

Elektronarzędzie należy za-

wsze prowadzić przeciw-

bieżnie do kierunku obro-

tów tarczy. W przeciwnym

razie istnieje niebezpie-

czeństwo, że zostanie ono

w sposób niekontrolowany

wypchnięte ze szczeliny. W

przypadku cięcia profili i rur

czworokątnych, zaleca się

zacząć pracę od najmniej-

u Podczas cięcia kamienia za pomocą spajanych tarcz

tnących lub diamentowych tarcz tnących do kamienia/

betonu należy zawsze używać pokrywy odsysającej z

prowadnicą saneczkową (33) lub pokrywy ochronnej

do cięcia (11), lub pokrywy ochronnej do szlifowania

(10) z zamontowaną osłoną do cięcia (12).

u Podczas cięcia kamienia należy zadbać o odpowiednie

u Należy stosować maskę przeciwpyłową.

u Elektronarzędzie wolno stosować wyłącznie do cięcia i

szlifowania na sucho.

u Podczas stosowania pokrywy ochronnej do cięcia

(11), pokrywy ochronnej do szlifowania (10) lub po-

krywy ochronnej do szlifowania (10) z zamontowaną

osłoną do cięcia (12) do zastosowań związanych z cię-

ciem i szlifowaniem istnieje większe ryzyko utraty

kontroli nad elektronarzędziem, co może doprowadzić

Do cięcia kamienia najlepiej jest użyć diamentowej tarczy

Podczas pracy z pokrywą odsysającą do cięcia z prowadnicą

saneczkową (33) należy stosować odpowiedni odkurzacz,

dopuszczony do usuwania pyłu kamiennego. Bosch ma w

swojej ofercie odpowiednie odkurzacze.

Włączyć elektronarzędzie i

oprzeć je przednią częścią

prowadnicy saneczkowej o

obrabiany element. Praco-

wać z równomiernym posu-

wem, dostosowanym do

właściwości obrabianego

Przy cięciu szczególnie

twardych materiałów, np.

betonu o dużej zawartości żwiru, może dojść do przegrzania,

a tym samym uszkodzenia diamentowej tarczy tnącej. Snop

iskier wokół diamentowej tarczy tnącej jest objawem jej

Należy wtedy natychmiast przerwać cięcie i ochłodzić dia-

mentową tarczę tnącą, na krótko włączając elektronarzędzie

z najwyższą prędkością obrotową, bez obciążenia.

Wyraźnie niższa wydajność cięcia i snop iskier wokół tarczy

to oznaki stępienia diamentowej tarczy tnącej. Można ją na-

ostrzyć, wykonując kilka krótkich cięć w materiałach abrazyj-

nych (np. w cegle sylikatowej).

Cięcie innych materiałów

u Podczas cięcia takich materiałów, jak tworzywa

sztuczne, materiały kompozytowe itp. za pomocą spa-

janych tarcz tnących lub tarcz tnących z węglikami

spiekanymi Carbide Multi Wheel należy zawsze uży-

wać pokrywy ochronnej do cięcia (11) lub pokrywy

ochronnej do szlifowania (10) z zamontowaną osłoną

do cięcia (12). Stosując pokrywę odsysającą z pro-

wadnicą saneczkową (33) można osiągnąć większą

skuteczność odsysania pyłu.

Bosch Power Tools 1 609 92A 767 | (07.03.2022)180 | Polski

Praca z diamentowymi koronkami wiertniczymi

u Należy używać tylko diamentowych koronek wiertni-

czych do pracy na sucho.

u Przed pracami z użyciem diamentowych koronek

wiertniczych należy zawsze zamontować osłonę ręki

Diamentowej koronki wiertniczej nie należy przykładać rów-

nolegle do obrabianego elementu. Narzędzie robocze należy

zagłębiać w materiale ukośnie i okrężnymi ruchami. Pozwala

to osiągnąć optymalne chłodzenie i wydłużyć żywotność dia-

mentowej koronki wiertniczej.

Wskazówki dotyczące statyki

Wykonywanie szczelin w ścianach nośnych podlega przepi-

som obowiązującym w danym kraju. Przepisów tych należy

bezwzględnie przestrzegać. Przed przystąpieniem do pracy

należy skonsultować się z inżynierem odpowiedzialnym za

kwestie statyczne, architektem lub kierownikiem budowy.

Włączanie/wyłączanie

Aby włączyć elektronarzędzie, należy przesunąć włącznik/

wyłącznik (3) do przodu.

Aby zablokować włącznik/wyłącznik (3) w pozycji włączo-

nej, należy nacisnąć przesunięty do przodu włącznik/wyłącz-

nik (3) aż do zablokowania.

Aby wyłączyć elektronarzędzie, należy zwolnić włącznik/wy-

łącznik (3) lub jeśli jest zablokowany, nacisnąć krótko włącz-

nik/wyłącznik (3), a następnie zwolnić.

u Narzędzia szlifierskie należy kontrolować przed każ-

dym użyciem. Narzędzie szlifierskie musi być prawi-

dłowo zamocowane i musi się swobodnie obracać. Na-

leży przeprowadzić próbę działania trwającą co naj-

mniej jedną minutę (bez obciążenia). Nie wolno uży-

wać uszkodzonych, odkształconych bądź wibrujących

narzędzi szlifierskich. Uszkodzone narzędzia szlifierskie

mogą się złamać i spowodować poważne obrażenia.

Konserwacja i serwis

Konserwacja i czyszczenie

u Przed przystąpieniem do jakichkolwiek prac przy

elektronarzędziu (np. prace konserwacyjne, wymiana

osprzętu itp.), a także na czas transportu i przechowy-

wania należy wyjąć z niego akumulator. Niezamierzone

uruchomienie włącznika/wyłącznika grozi skaleczeniem.

u Utrzymywanie urządzenia i szczelin wentylacyjnych w

czystości gwarantuje prawidłową i bezpieczną pracę.

Należy obchodzić się pieczołowicie z osprzętem podczas

przechowywania i podczas pracy.

Obsługa klienta oraz doradztwo dotyczące

Ze wszystkimi pytaniami, dotyczącymi naprawy ikonserwa-

cji nabytego produktu oraz dostępu do części zamiennych,

prosimy zwracać się do punktów obsługi klienta. Rysunki

techniczne oraz informacje o częściach zamiennych można

znaleźć pod adresem: www.bosch-pt.com

Nasz zespół doradztwa dotyczącego użytkowania odpowie

na wszystkie pytania związane z produktami firmy Bosch

Przy wszystkich zgłoszeniach oraz zamówieniach części za-

miennych konieczne jest podanie 10‑cyfrowego numeru ka-

talogowego, znajdującego się na tabliczce znamionowej pro-

Robert Bosch Sp. z o.o.

Serwis Elektronarzędzi

Ul. Jutrzenki 102/104

Na www.serwisbosch.com znajdą Państwo wszystkie szcze-

góły dotyczące usług serwisowych online.

Pozostałe adresy serwisów znajdują się na stronie:

www.bosch-pt.com/serviceaddresses

Zalecane akumulatory litowo-jonowe podlegają wymaganiom

przepisów dotyczących towarów niebezpiecznych. Akumula-

tory mogą być transportowane drogą lądową przez użytkow-

nika, bez konieczności spełnienia jakichkolwiek dalszych wa-

W przypadku przesyłki przez osoby trzecie (np. transport

drogą powietrzną lub za pośrednictwem firmy spedycyjnej)

należy dostosować się do szczególnych wymogów dotyczą-

cych opakowania i oznakowania towaru. W takim wypadku

podczas przygotowywania towaru do wysyłki należy skonsul-

tować się z ekspertem ds. towarów niebezpiecznych.

Akumulatory można wysyłać tylko wówczas, gdy ich obudo-

wa nie jest uszkodzona. Odsłonięte styki należy zakleić, a

akumulator zapakować wtaki sposób, aby nie mógł on się

poruszać (przesuwać) w opakowaniu. Należy wziąć też pod

uwagę ewentualne inne przepisy prawa krajowego.

Elektronarzędzia, akumulatory, osprzęt i opa-

kowanie należy oddać do powtórnego przetwo-

rzenia zgodnego z obowiązującymi przepisami

w zakresie ochrony środowiska.

Elektronarzędzia i akumulatora/baterii nie wol-

no wyrzucać do odpadów domowych!

Tylko dla krajów UE:

Zgodnie z europejską dyrektywą 2012/19/UE w sprawie zu-

żytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz jej trans-

pozycją do prawa krajowego niezdatne do użytku elektrona-

rzędzia, a zgodnie z europejską dyrektywą 2006/66/WE

uszkodzone lub zużyte akumulatory/baterie należy zbierać

1 609 92A 767 | (07.03.2022) Bosch Power ToolsČeština | 181

osobno i doprowadzić do ponownego użycia zgodnie z obo-

wiązującymi przepisami ochrony środowiska.

W przypadku nieprawidłowej utylizacji zużyty sprzęt elek-

tryczny i elektroniczny może mieć szkodliwe skutki dla śro-

dowiska i zdrowia ludzkiego, wynikające z potencjalnej obec-

ności substancji niebezpiecznych.

Akumulatory/baterie:

Prosimy postępować zgodnie ze wskazówkami umieszczony-

mi w rozdziale Transport (zob. „Transport“, Strona180).

vřeteno zablokovali. Pro

vřeteno zablokovali. Pro

Pri rezaní mimoriadne

Rezne ploče se jako zagriju tijekom rada.

Rezne ploče se jako zagriju tijekom rada.

Rezne ploče se jako zagriju tijekom rada.

rodyklę ranka sukdami ra-

užveržtą greitai fiksuojan-

lę atlaisvinkite rageliniu

kite ją rageliniu raktu.

Deklaracja zgodności UE Oświadczamy z pełną odpowiedzialnością, że niniejsze produkty

odpowiadają wszystkim wymaganiom poniżej wyszczególnionych dyrektyw i

rozporządzeń, oraz że są zgodne z następującymi normami.

Dokumentacja techniczna: *